ანაფორა (სტილისტიკა)

NPLG Wiki Dictionaries გვერდიდან
(სხვაობა ვერსიებს შორის)
გადასვლა: ნავიგაცია, ძიება
 
(ერთი მომხმარებლის 7 შუალედური ვერსიები არ არის ნაჩვენები.)
ხაზი 1: ხაზი 1:
−
'''ანაფორა''' – (ბერინ. anaphora – ზევით აწევა, გამოტანა),  
+
'''ანაფორა''' – (ბერინ. anaphora – ზევით გამოტანა), პოეტური ფიგურის სახეობა, ერთისა და იმავე ან თანაჟღერადი ბგერითი შედგენილობის სიტყვების ან სინტაქსური კონსტრუქციების გამეორება სალექსო ტაეპებისა თუ [[სტროფი|სტროფების]]  დასაწყისში. [[პროზა]]ში – ფრაზების ერთი და იმავე სიტყვებითა და გამოთქმებით დაწყება.
  
−
1. რიტორიკაში – მეტყველების ფიგურა, როდესაც მეტი ექსპრესიულობის მისაღწევად მეტყველების პარალელურ მონაკვეთებში (ლექსებში – მოსაზღერე ტაეპების, სტროფების) დასაწყისი ნაწილები მეორდება. ეს შეიძლება იყოს [[ბგერა|ბგერის]] ან ბგერათმიმდევრობის გამეორება – '''ფონეტიკური ანაფორა''' („რამ გამახაროს / როს თქვენ ტირიხართ, ჩემო კარგებო, / რისთვის დადუმდით, შრიალებთ რად არ?” ა. კალანდაძე); სიტყვის ან სიტყვების გამეორება – '''ლექსიკური ანაფორა''' („და ვიდრე ჩემთანაც მოსულა ფაიზი / და ვიდრე ჩემს თმებსაც თვითნებურ შეღებავს“, [[კალანდაძე ანა|ა. კალანდაძე]]) ერთი და იმავე გრამატიკული კონსტრუქციის გამეორება - '''სინტაქსური ანაფორა''' („დავალ ქვეყანაზე, როგორც ბნედიანი, / ღმერთო! მაპატიე უქმად ხეტიალი, / დავალ ქვეყანაზე, როგორც გაძარცეული, / ღმერთო! დააჩქარე ჩემი აღსასრული” [[გრანელი ტერენტი|ტ. გრანელი]]). ანაფორას პროზაშიც მიმართავენ. მჭევრმეტყველებაში ანაფორა ემოციურობის გასაძლიერებლად გამოიყენება. განსაკუთრებით მდიდარია ანაფორით ქადაგებათა ტექსტები: „ჵ მდიდარო, რაისთვის იმოსები ძოწეულითა და ზეზითა? არა გესმაა, რასა იტეჳს: „უკეთუ გედვას ორი სამოსელი, მიეც, რომელსა არა აქუნდეს?“ არა გესმაა: „განყიდღე მონაგები შენი და მიეც გლახაკთა და შემომიდეგ მე“? არცა-მე ესე გესმაა: „განაბნია და მისცა იგი გლახაკთა და სიმართლე მისი უკუნისამდე ჰგიეს“? (იოვანე ბოლნელის ქადაგებანი).  
+
ერთმანეთისაგან განასხვავებენ ბგერით, ლექსიკურ და სინტაქსურ ანაფორას.
 +
 
 +
'''ბგერითი:'''
 +
 
 +
'''მშვენიერო''', შენ გეტრფი, <br />
 +
'''შენი''' მონა ერთგული,<br />
 +
'''შენით''' სულდგმულს, შენგანვე <br />
 +
'''შენთვის''' მიძგერს ეს გული.
 +
 
 +
([[აკაკი წერეთელი|აკაკი]]).
 +
 
 +
 
 +
'''ლექსიკური:'''
 +
 
 +
'''არ გავცვლი''' სალსა კლდეებსა. უკვდავებისა ხეზედა,<br />
 +
'''არ გავცვლი''' მე ჩემს სამშობლოს სხვა ქვეყნის სამოთხეზედა.
 +
 
 +
([[ერისთავი რაფიელ|რ. ერისთავი]]).
 +
 
 +
 
 +
'''სინტაქსური:'''
 +
 
 +
'''საით''' მივყევარ ჩემს მოწყენილ გზას, <br />
 +
'''სად''' ვპოვებ შვებას მიუსაფარი,
 +
 
 +
([[ტაბიძე გალაკტიონ|გ. ტაბიძე]]).
  
−
2. სინტაქსური მიმართება, როდესაც ერთი სიტყვის, ჩვეულებრივ, ნაცვალსახელის მნიშენელობა გასაგები ხდება სხვა (იმავე ან წინამავალ წინადადებაში შემავალი) სიტყვის მნიშვნელობით. წინამავალი სიტყვა, რომელიც გამოხატავს ნაცვალსახელის რეფერენტს, წარმოადგენს ანტეცედენტს. მაგ., გამონათქვამში: „უცნაურ ქარბორბალას ვუცქერდი. იგი ფერადი იყო, ცისარტყელას შვიდივე ფერით გაწყობილი" ([[დუმბაძე ნოდარ|ნ. დუმბაძე]]),
 
−
იგი-ს მნიშვნელობას გასაგებს ხდის ანტეცედენტი „ქარბორბალა“. ზოგჯერ, ანტეცედენტთან ანაფორულ მიმართებაში შეიძლება აღმოჩნდეს სხვა სიტყვებიც: „ორნი კაცნი მიდიოდეს სადაურნი სადმე გზასა / უკანამან წინა ნახა ჩავარდნილი შიგან ჭასა“ ([[შოთა რუსთაველი]]). ანაფორას, როდესაც ანაფორული სიტყვა წინადადებაში წინ უსწრებს ანტეცედენტს, უწოდებენ კატაფორას. მაგ., როცა [ის] ხატავს, მარიამი აღტაცებულია".
 
  
−
''ც. ბარბაქაძე''
 
  
  
 
==წყარო==
 
==წყარო==
−
[[ქართული ენა: ენციკლოპედია]]
+
[[ლიტერატურის თეორიის მცირე ლექსიკონი]]
−
[[კატეგორია:ლიტერატურული ტერმინები]]
+
[[კატეგორია:ლიტერატურის თეორია]]
 +
[[კატეგორია:პოეტური ფიგურა]]

მიმდინარე ცვლილება 11:21, 1 აგვისტო 2025 მდგომარეობით

ანაფორა – (ბერინ. anaphora – ზევით გამოტანა), პოეტური ფიგურის სახეობა, ერთისა და იმავე ან თანაჟღერადი ბგერითი შედგენილობის სიტყვების ან სინტაქსური კონსტრუქციების გამეორება სალექსო ტაეპებისა თუ სტროფების დასაწყისში. პროზაში – ფრაზების ერთი და იმავე სიტყვებითა და გამოთქმებით დაწყება.

ერთმანეთისაგან განასხვავებენ ბგერით, ლექსიკურ და სინტაქსურ ანაფორას.

ბგერითი:

მშვენიერო, შენ გეტრფი,
შენი მონა ერთგული,
შენით სულდგმულს, შენგანვე
შენთვის მიძგერს ეს გული.

(აკაკი).


ლექსიკური:

არ გავცვლი სალსა კლდეებსა. უკვდავებისა ხეზედა,
არ გავცვლი მე ჩემს სამშობლოს სხვა ქვეყნის სამოთხეზედა.

(რ. ერისთავი).


სინტაქსური:

საით მივყევარ ჩემს მოწყენილ გზას,
სად ვპოვებ შვებას მიუსაფარი,

(გ. ტაბიძე).



[რედაქტირება] წყარო

ლიტერატურის თეორიის მცირე ლექსიკონი

მოძიებულია „https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php?title=%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%A4%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%90_(%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%90)&oldid=250993“-დან
პირადი ხელსაწყოები
სახელთა სივრცე

ვარიანტები
მოქმედებები
ნავიგაცია
ხელსაწყოები