გაპონოვი ბორის

17:25, 20 აგვისტო 2025-ის ვერსია

ბორის გაპონოვი

ბორის (დოვ) გაპონოვი – (დ. 20 თებერვალი, 1934 — გ. 25 ივლისი, 1972), ებრაელი პოეტი, შაულ ჩერნიხოვსკის პრემიის ლაურეატი (1969), ისრაელის პრეზიდენტის პრემიის ლაურეატი (1971), შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (სიკვდილის შემდეგ (1989).

დაიბადა 1934 წელს ევპატორიაში, მუშის ოჯახში. მეორე მსოფლიო ომის პირველსავე წელს დედასთან ერთად ევაკუაციით ჩამოდის საქართველოში. ჯერ ველისციხეში ცხოვრობს დედა-შვილი, მერე — გალში. საბოლოოდ ქუთაისში დამკვიდრდნენ. ბორის გაპონოვი ბრწყინვალედ დაეუფლა ქართულ ენას. ოქროს მედლით დაამთავრა ქუთაისის IX რუსული საშუალო სკოლა და სწავლა განაგრძო მოსკოვის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის ესპანურ განყოფილებაზე.

1959 წლიდან ქუთაისის საავტომობილო ქარხნის მრავალტირაჟიანი გაზეთის — „ლენინელის“ — მთარგმნელი და რუსული გამოცემის რედაქტორია.

ებრაული ენის შესწავლა 10 წლის ასაკში დაიწყო ებრაულ ენასა და ბიბლიაში ღრმად განსწავლული ბაბუის (დედის მხრიდან) სამუელ მაზოს მეშვეობით. გარდა კლასიკური ებრაულისა და ესპანურისა, დამოუკიდებლად დაეუფლა გერმანულ და ინგლისურ ენებს. ქართული ენის საფუძვლიანი შესწავლის შემდეგ მტკიცედ გადაწყვიტა, შოთა რუსთაველის იუბილის დღეებისათვის სრულად ეთარგმნა „ვეფხისტყაოსანი“ კლასიკურ ებრაულ ენაზე — ივრითზე. ხუთი წლის დაძაბული, შთაგონებული შრომის შედეგად ეს განზრახვა ბრწყინვალედ განახორციელა — შექმნა უკვდავი ქართული ეპოსის კონგენიალური თარგმანი. გაასრულა ეს საშვილიშვილო საქმე 1966 წლის ნოემბერში.

ვეფხისტყაოსნის თარგმანი

ბორის გაპონოვამდე „ვეფხისტყაოსნის“ ებრაულ ენაზე — იდიშზე — თარგმნის რამდენიმე ცდაა ცნობილი: ე. ფინინბერგისეული, მ. ხაშევაცკისეული, ერთიც კლასიკურ ებრაულ ენაზე — ივრითზე — თარგმნისა, თუმცა ამ უკანასკნელი თარგმანისა მხოლოდ 36 სტროფი არსებობს, იგი 1939 წელს რუსულიდან შეასრულა შაულ ჩერნიხოვსკიმ.

„ვეფხისტყაოსნის“ ებრაული თარგმანი ნამდვილ სენსაციად იქცა. ასეც წერს შვეიცარიელი სწავლული ვ. ი. არნოლდი „ვეფხისტყაოსნის“ თარგმანი ნამდვილ სენსაციას წარმოადგენს. ამ ამბავს ორი გმირი ჰყავს: პირველია შოთა რუსთაველი — ავტორი, ამ ამბის მეორე გმირია — ბორის გამპონოვი — მთარგმნელი“.

დიდ პრესას, რომელიც გაპონოვსა და მის უკვდავ ნაშრომს ეხება, არა აქვს გამონაკლისი — სწავლულები, მწერლები, მკითხველები, პოლიტიკური თუ საზოგადო მოღვაწენი ერთხმად აღიარებენ თარგმანის უნიკალობას, მაგრამ მაინც უნდა დავიმოწმოთ აბრამ შლიონსკის წინასიტყვაობა, „ვეფხისტყაოსნის“ ებრაულ გამოცემას რომ ერთვის:

„არის პოეზია, რომელიც უმაღლეს მწვერვალზეა ასული და მაშინ ის თავისი ერის საგალობელთა საგალობელია, მისი გონების ფრთებია, არის მგოსანი, რომელიც ასეთივე მწვერვალზე დგას და მაშინ ის თავისი ერის სუნთქვაა, სული და გულია. ამ თვალსაზრისით შეგვიძლია პარაფრაზის სახით ვთქვათ: ისე როგორც იეჰუდა ჰალევი ებრაელი ერია, ჰომეროსი საბერძნეთია, დანტე იტალიაა, შექსპირი ინგლისია, ხოლო პუშკინი რუსეთია, სწორედ ისე შოთა რუსთაველი საქართველოა.

მისი „ვეფხისტყაოსანი“ ერის გონებად წარმოგვიდგება უფრო მეტად, ვიდრე ნიჭის სამკაულებით მორთულ პოემად. ეს ამ ერის წიგნთა წიგნია, მისი უმაღლესი სახელი და დიდებაა. მართლაც, თავისი ძალით იგი სცილდება განსაკუთრებულ ეროვნულ ფარგლებს და მსოფლიო საგანძურში იმკვიდრებს ადგილს. მის გადათარგმნაში თავიანთი ენებზე მრავალი ხალხის მგოსნებს მიუძღვით წვლილი.

ხელოვნების ყოველი ნაწარმოები სასწაულია, — თითქოს არაფრიდან რამეს შექმნა.

ასეთი სასწაული წილად ხვდა „ვეფხისტყაოსნის“ ებრაულად მთარგმნელს და მისი ღვაწლით ჩვენ პირველად შევძელით გაგვეცნო ეს ნაწარმოები და მისი შემოქმედი“.

და იქვე:

„ასე გაეცნო პირველად ებრაელი ერი ქართველ ერს მისი ზეშთაგონებული სულის — შოთა რუსთაველის მეოხებით…“.

გაპონოვთან მიმართებაში ეპითეტი „სასწაული“ არაა ჰიპერბოლა: მართლაც რომ სასწაულებრივია ის ფაქტი, როცა თავის აღთქმულ მიწას მოშორებული პოეტი ქმნის თარგმანს, რომელსაც მისი ისრაელი თავის ადგილს აკუთვნებს საკუთარი ენის საგანძურში — ისრაელის არაერთი სკოლის სახელმძღვანელოშია შესული ნაწყვეტები „ვეფხისტყაოსნიდან“, რომელთაც ებრაელი ბავშვები სწავლობენ, როგორც კლასიკური ებრაულის ნიმუშებს. ყოველივე ამის შემდეგ საეჭვო აღარაფერი ჩანს ცნობილ მეცნიერთა და რუსთველოლოგთა იმ დასკვნაში, რომ შოთას პოემის გაპონოვისეული თარგმანი საუკეთესოა დღემდე არსებულ თარგმანთა შორის.

მადლიერმა საქართველომ ბორის გაპონოვს სიკვდილის შემდეგ, 1989 წელს, შოთა რუსთაველის სახელობის პრემია მიენიჭა.

წყარო

რუსთაველის პრემიის ლაურეატები ‏‎