ბჰუტანი
მ (მომხმარებელმა Tkenchoshvili გვერდი „სამეფო ბჰუტანი“ გადაიტანა გვერდზე „ბჰუტანი“ გადამისამართება...) |
|||
| (ერთი მომხმარებლის ერთი შუალედური ვერსია არ არის ნაჩვენები.) | |||
| ხაზი 1: | ხაზი 1: | ||
| − | '''ბჰუტანი''' - (სამეფო ბჰუტანი), სახელმწიფო სამხრეთ | + | '''ბჰუტანი''' - (სამეფო ბჰუტანი), [[სახელმწიფო]] სამხრეთ [[აზია]]ში, აღმოსავლეთ ჰიმალაიში. მდებარეობს ძნელად მისასვლელ აღმოსავლეთ ჰიმალაიში. იგი ტიპური მაღალმთიანი ქვეყანაა. ფართობი – 47 ათასი კმ<sup>2</sup>, მოსახლეობა დაახლოებით – 1,3 მლნ კაცი (1974). რადგან ბუტანში მოსახლეობის აღწერა არასოდეს არ ყოფილა, რაოდენობასაც ძალზე მიახლოებით ანგარიშობენ. |
| − | ''' | + | '''დედაქალაქი'''ა თჰიმპჰუ (15 ათასი მცხოვრებით), |
| + | საზაფხულო რეზიდენცია – ქალაქი ტრაშჩოძონგი ყველაზე დიდ ქალაქად და მეფის მუდმივ რეზიდენციად ითვლება პუნაკჰა (30 ათასი მცხოვრებით). მნიშვნელოვანი ქალაქებია აგრეთვე პარო და ფხუნჩხოლინგი. ძირითად მასას შეადგენს მონღოლოიდურ-ტიბეტური ტომი ბჰოტია (ან ტეპჰიუ), აღმოსავლეთით ცხოვრობენ ჩინები, ლონაკპო და ტიბეტელთა სხვა მონათესავე ტომები, საშუალო სიმჭიდროვე დაბალია და 1 კვ. კმ-ზე 23-24 კაცს არ აღემატება. მოსახლეობა ძირითადად თავმოყრილია სამხრეთ ვაკე–ადგილებში. ჩრდილო მთიანი ნაწილი სუსტად არის დასახლებული. ადმინისტრაციულად იყოფა 8 ძონგად (პროვინცია), ოფიციალური ენა – ტიბეტური. ტიბეტში აუცილებელია ორი ენის ცოდნა: ეს არის ოფიციალური ენა ძონკჰა და რელიგიური ჩონკჰა. | ||
| − | ''' | + | '''გაბატონებული რელიგია''' – [[ბუდიზმი]] (ლამაისტური მიმართულება). |
| − | + | ==== სახელმწიფო წყობილება ==== | |
| + | ბჰუტანში კონსტიტუციური მონარქიაა. სახელმწიფოს მეთაური - მეფე. საკანონმდებლო ორგანო - ერთპალატიანი ეროვნული ასამბლეა. აღმასრულებელ ძალაუფლებას ახორციელებს მეფე მინისტრთა კაბინეტის საშუალებით. პოლიტიკური პარტიებისა და პროფკავშირული ორგანოების საქმიანობა ბჰუტანში აკრძალულია. | ||
| − | + | ==== შეიარაღებული ძალები ==== | |
| + | [[შეიარაღებული ძალები]] საერთო შემადგენლობით 8 ათ. კაცი (2012). შედგება [[სახმელეთო ჯარები|სახმელეთო ჯარებისგან]], ეროვნული მილიციისა და სამეფო [[გვარდია|გვარდიისაგან]]. | ||
| − | + | ==== ისტორია ==== | |
| + | IX საუკუნიდან ბჰუტანი ტიბეტის ვასალი იყო, ხოლო XIX საუკუნის მეორე ნახევრიდან ინგლისის გავლენის ქვეშ მოექცა. 1946 წლიდან ინდოეთის პროტექტორატს წარმოადგენდა. ამჟამად დამოუკიდებელი სახელმწიფოა, თუმცა ინდოეთის მთავრობა კონტროლს უწევს საგარეო პოლიტიკის საკითხებში, შინაგან საქმეებში არ ერევა. ბჰუტანის დედაქალაქში მუდმივად არის ინდოეთის მთავრობის პოლიტიკური წარმომადგენელი. 1949 წელს ინდოეთსა და ბჰუტანს შორის დაიდო „ხელშეკრულება მარადი მეგობრობის“ შესახებ. ბუტანი არის გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წევრი. | ||
| − | ბჰუტანი | + | ==== ბუნებრივი პირობები ==== |
| + | ბჰუტანი მაღალმთიანი ქვეყანაა ღრმა ხეობებითა და გიგანტური ქედებით. მდებარეობს ჰიმალაის ქედზე და მთელი ტერიტორიის ნახევარზე მეტი 3 ათას მეტრს აღემატება ზღვის დონიდან. უმაღლესი მწვერვალია მთა ჯომოლჰარი (7314 მ). კლიმატი ტიპური მთიანი, ტროპიკული, მუსონურია, მეტისმეტად ნოტიო ზემო სარტყელში და საკმაოდ ცივი ქვემო სარტყელში. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 3-4 ათას მმ აღწევს, იანვრის საშუალო ტემპერატურა – 27-28<sup>0</sup>. ზამთარი ჩვენი გაგებით არ იცის. იანვარში თერმომეტრი 16-18<sup>0</sup> სითბოს უჩვენებს. არის სწრაფი, ჭორომიან-ჩანჩქერიანი მდინარეები. მთავარია სანკოში დმანასი, მუსონური და ტროპიკული კლიმატის გავლენის გამო სხვა ქვეყნებთან შედარებით ბჰუტანში გაცილებით მაღალია მოსახლეობის განსახლება და კულტურულ მცენარეთა ვერტიკალური გავრცელება. ტყეების გავრცელების სიმაღლე 3500 მეტრს აღწევს – დაწყებული ტროპიკული მარადმწვანე მცენარეულიდან ქვემო სარტყელში და დამთავრებული წიწვიანებით ზემო სარტყელში. ტყის. ზონის ზევით შესანიშნავი ალპური საძოვრებია, რომელიც უფრო ზევით ნივალურ ზონაში გადადის. ტყეები ცნობილია საუკეთესო ჯიშის ხეებით, მათ შორის ლაქის, მუსკუსის, ცვილისა და სხვ. მდიდარია ცხოველთა სამყარო. საკმაოდაა შემორჩენილი მარტორქა, გარეული კატა, ვეფხვი დათვი, ლეოპარდი, პანტერა, გარეული ღორი, მაიმუნი მრავალფეროვანი ქვეწარმავალი და ფრთოსანი. | ||
| − | [[ | + | ==== მეურნეობა ==== |
| + | ბჰუტანი აგრარული ქვეყანაა, ძლიერი ნატურალური და ფეოდალური გადმონაშთებით. ხეობებში მოჰყავთ: [[ბრინჯი]], [[ქერი]], [[ხორბალი]], [[კარტოფილი]], [[სიმინდი]], სამხრეთით [[ბამბა (მცენარე)|ბამბა]] მიწათმოქმედება უპირატესად ტერასებზეა განვითარებული, თუმცა დამუშავებული ფართობი მთელი ტერიტორიის 69% არ აღემატება. სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში დიდი მნიშვნელობა აქვს ტროპიკულ მეხილეობას, განსაკუთრებით მანგოსა და ციტრუსოვანებს. მთავარი სასოფლო-სამეურნეო კულტურაა ბრინჯი, რომელიც 2500 მ სიმაღლემდე ვრცელდება. | ||
| + | |||
| + | საძოვრების სიუხვე ხელს უწყობს მეცხოველეობის განვითარებას. აშენებენ: ცხვარს, თხას, ცხენს (მათ შორის პონისს, ღორს, იაკს. დიდი მნიშვნელობა აქვს მერქნის დამზადებასა და გატანას. განვითარებულია შინახელოსნობა, განსაკუთრებით ხეზე ჭრა, ვერცხლისა და [[ოქრომჭედლობა]], [[ცივი იარაღი]]ს დამზადება. ინდოეთის. დახმარებით დედაქალაქში მდინარე ჯალდაკზე აშენდა პირველი [[ჰიდროელექტროსადგური]] (სიმძლავრე 18 ათასი კვტ), ტჰიმპჰუში მცირე რაოდენობით ხდება [[ქვანახშირი]]ს მოპოვება (წლიურად 30-35 ათასი ტ), არის ხილის წვენების, ხილ-კონსერვების, [[ასანთი]]ს, [[ცემენტი]]სა და ხე-ტყის სახერხი წვრილი საწარმოები. ბჰუტანის წიაღი დღემდე შეუსწავლელია, აღმოჩენილია სპილენძის, [[გრაფიტი]]სა და ქარსის დიდი საბადოები. თუმცა მათი დამუშავება არ ხდება. შემოსავლის მნიშვნელოვანი წყაროა საფოსტო მარკების გაყიდვა, რომელიც მცირე ზომის გრამფირფიტას წარმოადგენს და ყოველწლიურად დაახლოებით 100 ათასი დოლარის მოგებას იძლევა (ე. წ. მარკა – ბარელიეფი, მარკა – ფოლგა). | ||
| + | |||
| + | ==== ვაჭრობა ==== | ||
| + | ბუტანი ვაჭრობას ძირითადად ჩინეთთან და ინდოეთთან ეწევა. გააქვს: ბრინჯი, ხორბალი, ხილი, პირუტყვი, ცვილი, მერქანი, სპილოს ძვალი, საფოსტო მარკები; შეაქვს: სამრეწველო საქონელი. საქონელბრუნვა ძირითადად ქალაქების ბაზრობაზე. (დარჯილინგი, ჯალპაიტური, დარანგი) ხდება. ფულის ერთეულია ტიკჩუნგი (ხმარებაშია ინდური რუპიაც). | ||
==წყარო== | ==წყარო== | ||
| − | [[ქართული სამხედრო ენციკლოპედიური ლექსიკონი]] | + | * [[საზღვერგარეთული აზიის ქვეყნები:გეოგრაფიული და პოლიტიკური ცნობარი]] |
| + | * [[ქართული სამხედრო ენციკლოპედიური ლექსიკონი]] | ||
[[კატეგორია:სახელმწიფოები]] | [[კატეგორია:სახელმწიფოები]] | ||
[[კატეგორია:სახელმწიფოები აზიაში]] | [[კატეგორია:სახელმწიფოები აზიაში]] | ||
მიმდინარე ცვლილება 23:06, 26 იანვარი 2026 მდგომარეობით
ბჰუტანი - (სამეფო ბჰუტანი), სახელმწიფო სამხრეთ აზიაში, აღმოსავლეთ ჰიმალაიში. მდებარეობს ძნელად მისასვლელ აღმოსავლეთ ჰიმალაიში. იგი ტიპური მაღალმთიანი ქვეყანაა. ფართობი – 47 ათასი კმ2, მოსახლეობა დაახლოებით – 1,3 მლნ კაცი (1974). რადგან ბუტანში მოსახლეობის აღწერა არასოდეს არ ყოფილა, რაოდენობასაც ძალზე მიახლოებით ანგარიშობენ.
დედაქალაქია თჰიმპჰუ (15 ათასი მცხოვრებით), საზაფხულო რეზიდენცია – ქალაქი ტრაშჩოძონგი ყველაზე დიდ ქალაქად და მეფის მუდმივ რეზიდენციად ითვლება პუნაკჰა (30 ათასი მცხოვრებით). მნიშვნელოვანი ქალაქებია აგრეთვე პარო და ფხუნჩხოლინგი. ძირითად მასას შეადგენს მონღოლოიდურ-ტიბეტური ტომი ბჰოტია (ან ტეპჰიუ), აღმოსავლეთით ცხოვრობენ ჩინები, ლონაკპო და ტიბეტელთა სხვა მონათესავე ტომები, საშუალო სიმჭიდროვე დაბალია და 1 კვ. კმ-ზე 23-24 კაცს არ აღემატება. მოსახლეობა ძირითადად თავმოყრილია სამხრეთ ვაკე–ადგილებში. ჩრდილო მთიანი ნაწილი სუსტად არის დასახლებული. ადმინისტრაციულად იყოფა 8 ძონგად (პროვინცია), ოფიციალური ენა – ტიბეტური. ტიბეტში აუცილებელია ორი ენის ცოდნა: ეს არის ოფიციალური ენა ძონკჰა და რელიგიური ჩონკჰა.
გაბატონებული რელიგია – ბუდიზმი (ლამაისტური მიმართულება).
სარჩევი |
[რედაქტირება] სახელმწიფო წყობილება
ბჰუტანში კონსტიტუციური მონარქიაა. სახელმწიფოს მეთაური - მეფე. საკანონმდებლო ორგანო - ერთპალატიანი ეროვნული ასამბლეა. აღმასრულებელ ძალაუფლებას ახორციელებს მეფე მინისტრთა კაბინეტის საშუალებით. პოლიტიკური პარტიებისა და პროფკავშირული ორგანოების საქმიანობა ბჰუტანში აკრძალულია.
[რედაქტირება] შეიარაღებული ძალები
შეიარაღებული ძალები საერთო შემადგენლობით 8 ათ. კაცი (2012). შედგება სახმელეთო ჯარებისგან, ეროვნული მილიციისა და სამეფო გვარდიისაგან.
[რედაქტირება] ისტორია
IX საუკუნიდან ბჰუტანი ტიბეტის ვასალი იყო, ხოლო XIX საუკუნის მეორე ნახევრიდან ინგლისის გავლენის ქვეშ მოექცა. 1946 წლიდან ინდოეთის პროტექტორატს წარმოადგენდა. ამჟამად დამოუკიდებელი სახელმწიფოა, თუმცა ინდოეთის მთავრობა კონტროლს უწევს საგარეო პოლიტიკის საკითხებში, შინაგან საქმეებში არ ერევა. ბჰუტანის დედაქალაქში მუდმივად არის ინდოეთის მთავრობის პოლიტიკური წარმომადგენელი. 1949 წელს ინდოეთსა და ბჰუტანს შორის დაიდო „ხელშეკრულება მარადი მეგობრობის“ შესახებ. ბუტანი არის გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წევრი.
[რედაქტირება] ბუნებრივი პირობები
ბჰუტანი მაღალმთიანი ქვეყანაა ღრმა ხეობებითა და გიგანტური ქედებით. მდებარეობს ჰიმალაის ქედზე და მთელი ტერიტორიის ნახევარზე მეტი 3 ათას მეტრს აღემატება ზღვის დონიდან. უმაღლესი მწვერვალია მთა ჯომოლჰარი (7314 მ). კლიმატი ტიპური მთიანი, ტროპიკული, მუსონურია, მეტისმეტად ნოტიო ზემო სარტყელში და საკმაოდ ცივი ქვემო სარტყელში. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 3-4 ათას მმ აღწევს, იანვრის საშუალო ტემპერატურა – 27-280. ზამთარი ჩვენი გაგებით არ იცის. იანვარში თერმომეტრი 16-180 სითბოს უჩვენებს. არის სწრაფი, ჭორომიან-ჩანჩქერიანი მდინარეები. მთავარია სანკოში დმანასი, მუსონური და ტროპიკული კლიმატის გავლენის გამო სხვა ქვეყნებთან შედარებით ბჰუტანში გაცილებით მაღალია მოსახლეობის განსახლება და კულტურულ მცენარეთა ვერტიკალური გავრცელება. ტყეების გავრცელების სიმაღლე 3500 მეტრს აღწევს – დაწყებული ტროპიკული მარადმწვანე მცენარეულიდან ქვემო სარტყელში და დამთავრებული წიწვიანებით ზემო სარტყელში. ტყის. ზონის ზევით შესანიშნავი ალპური საძოვრებია, რომელიც უფრო ზევით ნივალურ ზონაში გადადის. ტყეები ცნობილია საუკეთესო ჯიშის ხეებით, მათ შორის ლაქის, მუსკუსის, ცვილისა და სხვ. მდიდარია ცხოველთა სამყარო. საკმაოდაა შემორჩენილი მარტორქა, გარეული კატა, ვეფხვი დათვი, ლეოპარდი, პანტერა, გარეული ღორი, მაიმუნი მრავალფეროვანი ქვეწარმავალი და ფრთოსანი.
[რედაქტირება] მეურნეობა
ბჰუტანი აგრარული ქვეყანაა, ძლიერი ნატურალური და ფეოდალური გადმონაშთებით. ხეობებში მოჰყავთ: ბრინჯი, ქერი, ხორბალი, კარტოფილი, სიმინდი, სამხრეთით ბამბა მიწათმოქმედება უპირატესად ტერასებზეა განვითარებული, თუმცა დამუშავებული ფართობი მთელი ტერიტორიის 69% არ აღემატება. სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში დიდი მნიშვნელობა აქვს ტროპიკულ მეხილეობას, განსაკუთრებით მანგოსა და ციტრუსოვანებს. მთავარი სასოფლო-სამეურნეო კულტურაა ბრინჯი, რომელიც 2500 მ სიმაღლემდე ვრცელდება.
საძოვრების სიუხვე ხელს უწყობს მეცხოველეობის განვითარებას. აშენებენ: ცხვარს, თხას, ცხენს (მათ შორის პონისს, ღორს, იაკს. დიდი მნიშვნელობა აქვს მერქნის დამზადებასა და გატანას. განვითარებულია შინახელოსნობა, განსაკუთრებით ხეზე ჭრა, ვერცხლისა და ოქრომჭედლობა, ცივი იარაღის დამზადება. ინდოეთის. დახმარებით დედაქალაქში მდინარე ჯალდაკზე აშენდა პირველი ჰიდროელექტროსადგური (სიმძლავრე 18 ათასი კვტ), ტჰიმპჰუში მცირე რაოდენობით ხდება ქვანახშირის მოპოვება (წლიურად 30-35 ათასი ტ), არის ხილის წვენების, ხილ-კონსერვების, ასანთის, ცემენტისა და ხე-ტყის სახერხი წვრილი საწარმოები. ბჰუტანის წიაღი დღემდე შეუსწავლელია, აღმოჩენილია სპილენძის, გრაფიტისა და ქარსის დიდი საბადოები. თუმცა მათი დამუშავება არ ხდება. შემოსავლის მნიშვნელოვანი წყაროა საფოსტო მარკების გაყიდვა, რომელიც მცირე ზომის გრამფირფიტას წარმოადგენს და ყოველწლიურად დაახლოებით 100 ათასი დოლარის მოგებას იძლევა (ე. წ. მარკა – ბარელიეფი, მარკა – ფოლგა).
[რედაქტირება] ვაჭრობა
ბუტანი ვაჭრობას ძირითადად ჩინეთთან და ინდოეთთან ეწევა. გააქვს: ბრინჯი, ხორბალი, ხილი, პირუტყვი, ცვილი, მერქანი, სპილოს ძვალი, საფოსტო მარკები; შეაქვს: სამრეწველო საქონელი. საქონელბრუნვა ძირითადად ქალაქების ბაზრობაზე. (დარჯილინგი, ჯალპაიტური, დარანგი) ხდება. ფულის ერთეულია ტიკჩუნგი (ხმარებაშია ინდური რუპიაც).
