ალაზნის ველი
(→წყარო) |
|||
| (ერთი მომხმარებლის 6 შუალედური ვერსიები არ არის ნაჩვენები.) | |||
| ხაზი 1: | ხაზი 1: | ||
[[ფაილი:Alaznis veli.png|thumb|200პქ|წარწერის ტექსტი]] | [[ფაილი:Alaznis veli.png|thumb|200პქ|წარწერის ტექსტი]] | ||
| − | '''ალაზნის ველი''' – მთათაშუა ვაკე აღმოსავლეთ [[საქართველო]]ში, [[კახეთის კავკასიონი|კახეთის კავკასიონსა]], [[გომბორის ქედი|გომბორის ქედსა]] და | + | '''ალაზნის ველი''' – მთათაშუა ვაკე აღმოსავლეთ [[საქართველო]]ში, იგი [[კახეთის კავკასიონი|კახეთის კავკასიონსა]], [[გომბორის ქედი|გომბორის ქედსა]] და გარეკახეთის ზეგანს შორის მდებარეობს. ალაზნის ველი საქართველოს ფარგლებში 160 კმ-ზეა გადაჭიმული (უდიდესი სიგანე 28-30 კმ), რომელიც თითქმის ყოველმხრივ შემოზღუდულია მთებით. ვაკის აბსოლუტური სიმაღლე 200-470 მ-ია; იგი დასერილია კავკასიონიდან და მისი ტოტებიდან ჩამომავალი მდინარეებით. ვაკის ზედაპირი დახრილია ალაზნის მიმართულებით და გართულებულია ალაზნის მარჯვენა და მარცხენა შემდინარეთა გამოზიდვის კონუსებით. სიღნაღის [[მერიდიანი]]ს [[აღმოსავლეთი]]თ ალაზანი მეანდრებს აჩენს. |
| − | + | ||
| − | + | ||
ივრის ზეგანს მტკვარ-ალაზნის შუამდინარეთში ვრცელი ფართობი უჭირავს, რომლის ფიზიკურ-გეოგრაფიულ თავისებურებას განსაზღვრავს მისი შემაღლებული ვაკისებრი, სუსტად დანაწევრებული რელიეფი. ელდარის ვაკესთან ერთად იგი გამოირჩევა სიმშრალით, მწირი მცენარეულობით და ნიადაგურ საბურველს მოკლებული ბედლენდური რელიეფის ფართო გავრცელებით. მიკრორელიეფური ფორმები წარმოდგენილია უწყლო და პერიოდულად წყლიანი ხევებით, ბედლენდებით. გარეჯის სერის მთელ სიგრძეზე განლაგებულია საშუალო საუკუნეების სამონასტრო ნაგებობანი. | ივრის ზეგანს მტკვარ-ალაზნის შუამდინარეთში ვრცელი ფართობი უჭირავს, რომლის ფიზიკურ-გეოგრაფიულ თავისებურებას განსაზღვრავს მისი შემაღლებული ვაკისებრი, სუსტად დანაწევრებული რელიეფი. ელდარის ვაკესთან ერთად იგი გამოირჩევა სიმშრალით, მწირი მცენარეულობით და ნიადაგურ საბურველს მოკლებული ბედლენდური რელიეფის ფართო გავრცელებით. მიკრორელიეფური ფორმები წარმოდგენილია უწყლო და პერიოდულად წყლიანი ხევებით, ბედლენდებით. გარეჯის სერის მთელ სიგრძეზე განლაგებულია საშუალო საუკუნეების სამონასტრო ნაგებობანი. | ||
| + | ალაზნის ვაკეზე ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა 11-12°-დან 12,5-13,5°-ს შორის მერყეობს. აქ უცივესი თვის (იანვრის) ტემპერატურა 1º-დან 0,3°-მდეა. სიმაღლის მატებასთან ერთად ტემპერატურაც კლებულობს. ნალექები 373 მმ-დან (წნორისწყალი) 750-1000 მმ (კავკასიონის ძირთან) მატულობს. ყველაზე მეტი ნალექები აღინიშნება ლაგოდეხსა და ყვარელში. გომბორის ქედზე (ზღვის დონიდან 600-800 მ) ჰაერის საშუალო ტემპერატურა 11-12°-ია, ხოლო ს. გომბორში 8°. ნალექები მერყეობს 673 მმ-დან (სიღნაღი) 1000 მმ-მდე (ქედის თხემური ნაწილი). ივრის ზეგანზე კონტინენტური კლიმატია, ნალექებიც მცირეა. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა 9-10º-დან (ივრის ზეგნის უმაღლესი ნაწილი) 13-14°-მდეა (ალაზნისა და ივრის ხეობები), ნალექები 200-300 მმ-დან (ზეგნის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილში) 600-700 მმ-მდეა (უკიდურეს ჩრდილო ნაწილში). [[ელდარის ვაკე]]ზე ნალექების წლიური ჯამი აქ არ აღემატება 250-300 მმ-ს, ხოლო ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა 13°-ია. | ||
| + | |||
| + | ალაზნის ვაკე კონტინენტური გეოსინკლინის ტიპობრივ თვისებას ატარებს. გეოლოგიურად ეს არის ინტენისური დაძირვის ზონა. გეოსინკლინის ფორმირება პლიოცენიდან დაიწყო. დაძირვა თანადროულ ეპოქაშიც გრძელდება (მარუაშვილი, 1970). | ||
| + | |||
| + | ალაზნის ვაკის ნიადაგები განსხვავებულია. მდინარის მარცხენა მხარეზე ტყის ალუვიური, კარბონატული, ხირხატიანი ნიადაგებია. მთისწინეთის ზოლში კი ტყის ყავისფერი და ყომრალი ნიადაგებია. მდ. ალაზნის მარჯვენა მხარეზე ალუვიურ-კარბონატულ ნიადაგებს ზემო ნაწილებში ენაცვლება ტყის ყავისფერი და მუქყომრალი ნიადაგები. მნიშვნელოვანი ფართობი უკავია რუხ, ძველ ალუვიური მდელოს ნიადაგებს. ზოგიერთ ადგილებში გვხვდება დამლაშებული, ნესტიან-მდელოსებური, წაბლა და შავმიწა ტიპები. | ||
| + | |||
| + | ალაზნის ვაკეზე განვითარებულია ტიპიური ლეშამბიანი ტყე – დაბლობის [[მუხა|მუხით]], [[ვერხვი]]თ, [[დაფნა|დაფნით]]; გამოერევა გარეული ვაზი, [[სურო]], [[კატაბარდა]] და სხვ. ალაზნის მარჯვენა მხარეზე ტყის მასივები მხოლოდ გურჯაანის რაიონის ალაზნისპირა ნაწილებშია წარმოდგენილი. დასახლებებთან თავისუფალ ადგილებში ტყესტეპის ლანდშაფტია წარმოდგენილი. ელდარის ვაკეზე ქსეროფიტული მცენარეულობაა. ივრის ზეგნის ლანდშაფტი ცვალებადობს ნახევარუდაბნოდანსტეპებამდე და ტყესტეპამდე. | ||
==წყარო== | ==წყარო== | ||
| − | [[ | + | * [[საქართველოს გეოგრაფია ნაწილი I|საქართველოს გეოგრაფია]] |
[[კატეგორია:საქართველოს გეოგრაფია]] | [[კატეგორია:საქართველოს გეოგრაფია]] | ||
[[კატეგორია: საქართველოს ვაკეები]] | [[კატეგორია: საქართველოს ვაკეები]] | ||
მიმდინარე ცვლილება 16:17, 2 აპრილი 2026 მდგომარეობით
ალაზნის ველი – მთათაშუა ვაკე აღმოსავლეთ საქართველოში, იგი კახეთის კავკასიონსა, გომბორის ქედსა და გარეკახეთის ზეგანს შორის მდებარეობს. ალაზნის ველი საქართველოს ფარგლებში 160 კმ-ზეა გადაჭიმული (უდიდესი სიგანე 28-30 კმ), რომელიც თითქმის ყოველმხრივ შემოზღუდულია მთებით. ვაკის აბსოლუტური სიმაღლე 200-470 მ-ია; იგი დასერილია კავკასიონიდან და მისი ტოტებიდან ჩამომავალი მდინარეებით. ვაკის ზედაპირი დახრილია ალაზნის მიმართულებით და გართულებულია ალაზნის მარჯვენა და მარცხენა შემდინარეთა გამოზიდვის კონუსებით. სიღნაღის მერიდიანის აღმოსავლეთით ალაზანი მეანდრებს აჩენს.
ივრის ზეგანს მტკვარ-ალაზნის შუამდინარეთში ვრცელი ფართობი უჭირავს, რომლის ფიზიკურ-გეოგრაფიულ თავისებურებას განსაზღვრავს მისი შემაღლებული ვაკისებრი, სუსტად დანაწევრებული რელიეფი. ელდარის ვაკესთან ერთად იგი გამოირჩევა სიმშრალით, მწირი მცენარეულობით და ნიადაგურ საბურველს მოკლებული ბედლენდური რელიეფის ფართო გავრცელებით. მიკრორელიეფური ფორმები წარმოდგენილია უწყლო და პერიოდულად წყლიანი ხევებით, ბედლენდებით. გარეჯის სერის მთელ სიგრძეზე განლაგებულია საშუალო საუკუნეების სამონასტრო ნაგებობანი.
ალაზნის ვაკეზე ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა 11-12°-დან 12,5-13,5°-ს შორის მერყეობს. აქ უცივესი თვის (იანვრის) ტემპერატურა 1º-დან 0,3°-მდეა. სიმაღლის მატებასთან ერთად ტემპერატურაც კლებულობს. ნალექები 373 მმ-დან (წნორისწყალი) 750-1000 მმ (კავკასიონის ძირთან) მატულობს. ყველაზე მეტი ნალექები აღინიშნება ლაგოდეხსა და ყვარელში. გომბორის ქედზე (ზღვის დონიდან 600-800 მ) ჰაერის საშუალო ტემპერატურა 11-12°-ია, ხოლო ს. გომბორში 8°. ნალექები მერყეობს 673 მმ-დან (სიღნაღი) 1000 მმ-მდე (ქედის თხემური ნაწილი). ივრის ზეგანზე კონტინენტური კლიმატია, ნალექებიც მცირეა. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა 9-10º-დან (ივრის ზეგნის უმაღლესი ნაწილი) 13-14°-მდეა (ალაზნისა და ივრის ხეობები), ნალექები 200-300 მმ-დან (ზეგნის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილში) 600-700 მმ-მდეა (უკიდურეს ჩრდილო ნაწილში). ელდარის ვაკეზე ნალექების წლიური ჯამი აქ არ აღემატება 250-300 მმ-ს, ხოლო ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა 13°-ია.
ალაზნის ვაკე კონტინენტური გეოსინკლინის ტიპობრივ თვისებას ატარებს. გეოლოგიურად ეს არის ინტენისური დაძირვის ზონა. გეოსინკლინის ფორმირება პლიოცენიდან დაიწყო. დაძირვა თანადროულ ეპოქაშიც გრძელდება (მარუაშვილი, 1970).
ალაზნის ვაკის ნიადაგები განსხვავებულია. მდინარის მარცხენა მხარეზე ტყის ალუვიური, კარბონატული, ხირხატიანი ნიადაგებია. მთისწინეთის ზოლში კი ტყის ყავისფერი და ყომრალი ნიადაგებია. მდ. ალაზნის მარჯვენა მხარეზე ალუვიურ-კარბონატულ ნიადაგებს ზემო ნაწილებში ენაცვლება ტყის ყავისფერი და მუქყომრალი ნიადაგები. მნიშვნელოვანი ფართობი უკავია რუხ, ძველ ალუვიური მდელოს ნიადაგებს. ზოგიერთ ადგილებში გვხვდება დამლაშებული, ნესტიან-მდელოსებური, წაბლა და შავმიწა ტიპები.
ალაზნის ვაკეზე განვითარებულია ტიპიური ლეშამბიანი ტყე – დაბლობის მუხით, ვერხვით, დაფნით; გამოერევა გარეული ვაზი, სურო, კატაბარდა და სხვ. ალაზნის მარჯვენა მხარეზე ტყის მასივები მხოლოდ გურჯაანის რაიონის ალაზნისპირა ნაწილებშია წარმოდგენილი. დასახლებებთან თავისუფალ ადგილებში ტყესტეპის ლანდშაფტია წარმოდგენილი. ელდარის ვაკეზე ქსეროფიტული მცენარეულობაა. ივრის ზეგნის ლანდშაფტი ცვალებადობს ნახევარუდაბნოდანსტეპებამდე და ტყესტეპამდე.
