მასა (ფიზიკა)
| (ერთი მომხმარებლის 3 შუალედური ვერსიები არ არის ნაჩვენები.) | |||
| ხაზი 1: | ხაზი 1: | ||
| − | '''მასა''' – ფიზიკური სიდიდე; მატერიის ერთ-ერთი ძირითადი მახასიათებელი, რომელიც განსაზღვრავს მის ინერციულ და გრავიტაციულ თვისებებს. მასის ცნება შემოიტანა ი. ნიუტონმა. ნიუტონის მოძრაობის [[ფაილი:Masa001.png]] განტოლების თანახმად, მასა არის პროპორციულობის კოეფიციენტი სხეულზე მოქმედ [[ფაილი:Masa003.png]] ძალასა და მის მიერ გამოწვეულ [[ფაილი:Masa005.png]] აჩქარებას შორის. ასეთი განმარტების შედეგად მასა გამოხატავს სხეულის ინერციის ზომას. მასას განსაზღვრავენ აგრეთვე, როგორც პროპორციულობის კოეფიციენტს სხეულის [[ფაილი:Masa007.png]] იმპულსსა და [[ფაილი:Masa009.png]] სიჩქარეს შორის: [[ფაილი:Masa011.png]]. ამ ორი სახით განსაზღვრულ მასას ინერტულ მასას უწოდებენ. | + | '''მასა''' – ფიზიკური [[სიდიდე (მათემატიკა)|სიდიდე]]; მატერიის ერთ-ერთი ძირითადი [[მახასიათებელი (მათემატიკა)|მახასიათებელი]], რომელიც განსაზღვრავს მის [[ინერცია (მათემატიკა)|ინერციულ]] და [[გრავიტაცია|გრავიტაციულ]] თვისებებს. მასის ცნება შემოიტანა [[ნიუტონი ისააკ|ი. ნიუტონმა]]. ნიუტონის [[მოძრაობა|მოძრაობის]] [[ფაილი:Masa001.png]] [[განტოლება|განტოლების]] თანახმად, მასა არის [[პროპორციულობა|პროპორციულობის]] [[კოეფიციენტი (მათემატიკა)|კოეფიციენტი]] [[სხეული (გეომეტრიული)|სხეულზე]] მოქმედ [[ფაილი:Masa003.png]] ძალასა და მის მიერ გამოწვეულ [[ფაილი:Masa005.png]] აჩქარებას შორის. ასეთი განმარტების შედეგად მასა გამოხატავს სხეულის ინერციის ზომას. მასას განსაზღვრავენ აგრეთვე, როგორც პროპორციულობის კოეფიციენტს სხეულის [[ფაილი:Masa007.png]] [[იმპულსი (ფიზიკა)|იმპულსსა]] და [[ფაილი:Masa009.png]] [[სიჩქარე|სიჩქარეს]] შორის: [[ფაილი:Masa011.png]]. ამ ორი სახით განსაზღვრულ მასას [[ინერტულობა|ინერტულ]] მასას უწოდებენ. |
| − | მასა მიზიდულობის | + | მასა [[მიზიდულობის ველი]]ს წყაროა. ყოველი სხეული ქმნის მიზიდულობის ველს, რომლის სიდიდე პროპორციულია ამ სხეულის მასისა. ეს ველი იწვევს ნებისმიერი სხვა სხეულის მიზიდვას ძალით, რომელიც განისაზღვრება ნიუტონის მსოფლიო მიზიდულობის კანონით F=Gm<sub>1</sub> m<sub>2</sub>/r<sup>2</sup>, სადაც r არის [[მანძილი (გეომეტრია)|მანძილი]] სხეულებს შორის, G – [[გრავიტაციული მუდმივა]], m<sub>1</sub> და m<sub>2</sub> – სხეულთა მასები. თუ M აღნიშნავს დედამიწის მასას, ხოლო m – დედამიწის ველში მოთავსებულ რაიმე სხეულის მასას, მაშინ ამ სხეულზე მოქმედი [[სიმძიმის ძალა]] განისაზღვრება [[ფორმულა|ფორმულით]] P = mg , სადაც g = GM/R<sup>2</sup> არის დედამიწის მიზიდულობის ველში თავისუფლად ვარდნილი სხეულის [[აჩქარება (მათემატიკა)|აჩქარება]], ხოლო R – დედამიწის [[რადიუსი]] (იგულისხმება, რომ სხეული დედამიწის მახლობლობაშია). მასას, რომელიც შედის მსოფლიო მიზიდულობის კანონისა და [[სიმძიმის ძალა|სიმძიმის ძალის]] განმარტებაში, უწოდებენ სხეულის გრავიტაციულ მასას. [[ფარდობითობის თეორია|ფარდობითობის თეორიის]] შექმნამდე მიაჩნდათ, რომ მართებულია მასის მუდმივობის კანონი. ა. აინშტაინის [[რელატივისტური მექანიკა|რელატივისტურ მექანიკა]]ში მასა დამოკიდებული აღმოჩნდა სხეულის მოძრაობის v სიჩქარეზე; სახელდობრ, [[ფაილი:Masa021.png]] სადაც c არის სინათლის სიჩქარე სიცარიელეში, m<sub>0</sub> – უძრაობის მასა. |
| − | მასის ერთეული CGS სისტემაში არის გრამი, ხოლო საერთაშორისო SI სისტემაში – კილოგრამი. | + | მასის [[ერთეული]] CGS [[სისტემა (მათემატიკური)|სისტემაში]] არის [[გრამი]], ხოლო საერთაშორისო SI სისტემაში – [[კილოგრამი |კილოგრამი]]. |
| ხაზი 12: | ხაზი 12: | ||
[[კატეგორია:ფიზიკა]] | [[კატეგორია:ფიზიკა]] | ||
| + | [[კატეგორია:ფიზიკური სიდიდეები]] | ||
| + | [[კატეგორია:მათემატიკა]] | ||
მიმდინარე ცვლილება 11:59, 1 აპრილი 2024 მდგომარეობით
მასა – ფიზიკური სიდიდე; მატერიის ერთ-ერთი ძირითადი მახასიათებელი, რომელიც განსაზღვრავს მის ინერციულ და გრავიტაციულ თვისებებს. მასის ცნება შემოიტანა ი. ნიუტონმა. ნიუტონის მოძრაობის 
განტოლების თანახმად, მასა არის პროპორციულობის კოეფიციენტი სხეულზე მოქმედ 
ძალასა და მის მიერ გამოწვეულ 
აჩქარებას შორის. ასეთი განმარტების შედეგად მასა გამოხატავს სხეულის ინერციის ზომას. მასას განსაზღვრავენ აგრეთვე, როგორც პროპორციულობის კოეფიციენტს სხეულის 
იმპულსსა და 
სიჩქარეს შორის: 
. ამ ორი სახით განსაზღვრულ მასას ინერტულ მასას უწოდებენ.
მასა მიზიდულობის ველის წყაროა. ყოველი სხეული ქმნის მიზიდულობის ველს, რომლის სიდიდე პროპორციულია ამ სხეულის მასისა. ეს ველი იწვევს ნებისმიერი სხვა სხეულის მიზიდვას ძალით, რომელიც განისაზღვრება ნიუტონის მსოფლიო მიზიდულობის კანონით F=Gm1 m2/r2, სადაც r არის მანძილი სხეულებს შორის, G – გრავიტაციული მუდმივა, m1 და m2 – სხეულთა მასები. თუ M აღნიშნავს დედამიწის მასას, ხოლო m – დედამიწის ველში მოთავსებულ რაიმე სხეულის მასას, მაშინ ამ სხეულზე მოქმედი სიმძიმის ძალა განისაზღვრება ფორმულით P = mg , სადაც g = GM/R2 არის დედამიწის მიზიდულობის ველში თავისუფლად ვარდნილი სხეულის აჩქარება, ხოლო R – დედამიწის რადიუსი (იგულისხმება, რომ სხეული დედამიწის მახლობლობაშია). მასას, რომელიც შედის მსოფლიო მიზიდულობის კანონისა და სიმძიმის ძალის განმარტებაში, უწოდებენ სხეულის გრავიტაციულ მასას. ფარდობითობის თეორიის შექმნამდე მიაჩნდათ, რომ მართებულია მასის მუდმივობის კანონი. ა. აინშტაინის რელატივისტურ მექანიკაში მასა დამოკიდებული აღმოჩნდა სხეულის მოძრაობის v სიჩქარეზე; სახელდობრ, 
სადაც c არის სინათლის სიჩქარე სიცარიელეში, m0 – უძრაობის მასა.
მასის ერთეული CGS სისტემაში არის გრამი, ხოლო საერთაშორისო SI სისტემაში – კილოგრამი.
