მარჯანი (ფრინველი)

მიმდინარე ცვლილება 14:42, 3 აპრილი 2025 მდგომარეობით

მარჯანი

მარჯანი (ლათ. Falco subbuteo Linnaeus, 1758) − ფრინველი შავარდნისებრთა ოჯახიდან.

• კლასი − ფრინველები (AVES)
• რიგი − შავარდნისნაირნი (Falconiformes)
• ოჯახი − შავარდნისებრნი (Falconidae)
• გვარი − შავარდენი (Falco)

შედარებით პატარა ზომის მტაცებელი ფრინველია, ფრთა 245-295 მმ-ია, კუდი − 145-170 მმ, წონა − 150-380 გ. დედალი შესამჩნევად დიდია მამალზე. შეფერილობაში სქესობრივი დიმორფიზმი არაა გამოხატული. ზრდასრული ფრინველის სხეულის ზემო მხარე ნაცარა-მურა ფერისაა; თავი ზემოდან უფრო მუქია, ღერძულა შტრიხებით და ვიწრო ჟანგმიწისფერი არშიებით; შუბლზე ვიწრო მოთეთრო ზოლია; კისრის უკანა ნაწილში მოქარცისფრო-ცვილისფერი ლაქებია. მომქნევები და საჭის ბუმბულები ნაცარა-მურაა; ყელი მოთეთროა; თვალების ქვემოთ ლაქები და ყურების მფარავები შავია; პირის კუთხეებიდან ყელის გვერდებზე შავი ზოლებია ჩამოშვებული. მკერდი და მუცლის წინა ნაწილი ღია ცვილისფერია, ფართო მოშავო-მურა გასწვრივი ლაქებით. მუცლის უკანა ნაწილი, კუდქვეშა და წვივის ბუმბულები მოჟანგისფრო ან ქარცია. ფრთების ქვედა ბუმბულებზე აქვს ფართო მოთეთრო კოპლები; მომქნევები და საჭის ბუმბულები ქვემოდან მორუხო-მურაა, შიგნითა მარაოებზე განივი ცვილისფერი ლაქებით. ცვილანა და ფეხები ყვითელია, ნისკარტი − მოშავო-რქისფერი, ბრჭყალები − შავი. ახალგაზრდები ზემოდან უფრო მურაა, მაგრამ ბუმბულების ჟანგმიწის ფერი კიდეები ქერცლისებურ სურათს ქმნიან. მომქნევებისა და საჭის ბუმბულების ბოლოებში საკმაოდ ფართო ცვილისფერი არშიებია.

აღწერილია 4 ქვესახეობა. საქართველოში მოიპოვება ჩვეულებრივი მარჯანი — F. s. subbuteo Linn., 1758.

[რედაქტირება] გავრცელება

სახეობის ბუდობის არეალი საკმაოდ ვრცელია, იგი მოიცავს ევროპის, აზიისა და ჩრდილოეთი აფრიკის ზომიერ სარტყელს: დასავლეთით ინგლისიდან (ირლანდიისა და შოტლანდიის გამოკლებით) და პორტუგალიიდან, აღმოსავლეთით − მდ. კოლიმის აუზამდე, ოხოტის ზღვის სანაპიროებამდე, კამჩატკამდე და ამურის ნაპირებამდე; სამხრეთით − მცირე აზიას, ირანს, ჰიმალაისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიას თითქმის ტროპიკებამდე. ჩრდილოეთი საზღვარი ემთხვევა მაღალტანიანი ტყის საზღვარს და მხოლოდ აქა-იქ აღწევს პოლარულ წრემდე. ზამთრობს ტროპიკულ აზიასა და აფრიკაში. საქართველოში მობინადრეა.

[რედაქტირება] ბიოტოპი

ტყე, მინდვრებითა და მდელოებით; გვხვდება ტყე-ველებში, მცირერიცხოვნად — ტაიგაშიც. თურქმენეთსა და კავკასიაში − მთის ფერდობების ტყეებში, ვერტიკალურად 3000 მ-მდე ზ. დ.

[რედაქტირება] გამრავლება

ბუდობს ხეზე. ბუდეს თვითონ არ აგებს, არამედ იყენებს ყვავის, კაჭკაჭის ან სხვა ფრინველის ბუდეს. მაისის ბოლოს დებს ჩვეულებრივად 2-4 კვერცხს, ზოგჯერ მეტსაც. კრუხად ჯდება დედალი. მამალი ზოგჯერ ცვლის მას, მაგრამ უპირატესად საკვები მოაქვს ბუდეზე მჯდომი დედლისათვის, შემდეგ კი მართვეებისთვისაც. საინკუბაციო პერიოდი 28 დღეს გრძელდება.

[რედაქტირება] კვება

მარჯანი მსხვერპლს (ფრინველებსა და მწერებს) იჭერს ჰაერში. მწერებს ჰაერშივე ჭამს. ფრინველებიდან უპირატესობას ანიჭებს ღია ლანდშაფტში გუნდებად მფრინავებს, რომელთაც დიდი სისწრაფით დაედევნება (150 კმ-ით. საათში). აღნიშნულია მერცხლების, ტოროლების, შაშვების, შოშიას, გრატებისა და სხვა ფრინველების საკვებად გამოყენება.

[რედაქტირება] მნიშვნელობა

მავნე მწერების განადგურებით გარკვეული სარგებლობა მოაქვს, მაგრამ მავნებელიცაა სასარგებლო ფრინველებისათვის, თუმცა მარჯანი არც ისე რიცხვმრავალია.

[რედაქტირება] წყარო

• საქართველოს ფრინველების სარკვევი