თვალშავი

მიმდინარე ცვლილება 14:38, 3 აპრილი 2025 მდგომარეობით

თვალშავი

თვალშავი (ლათ. Falco vespertinus Linnaeus, 1766) − ფრინველი შავარდნისებრთა ოჯახიდან.

• კლასი − ფრინველები (AVES)
• რიგი − შავარდნისნაირნი (Falconiformes)
• ოჯახი − შავარდნისებრნი (Falconidae)
• გვარი − შავარდენი (Falco)

ჩვენში გავრცელებულ შავარდნისებრთა შორის ყველაზე რპატარაა. ფრთა 225-255 მმ-ია, კუდი – 140-160 მმ, წონა 130-195 გ. დედალი ოდნავ დიდია მამალზე. სქესობრივი დიმორფიზმი კარგადაა გამოხატული შეფერილობაშიც. ზრდასრული მამალი ზურგის მხარეს ნაცარა-რუხია; პირველი სამი დიდი მომქნევი მურა ფერისაა, მაგრამ შიგნითა მარაოებზე ფართო განივი თეთრი ლაქებია; დანარჩენი მომქნევები ნაცარა-ვერცხლისფერია. საჭის შუა და კიდურა ბუმბულები მორუხო-მურაა. საჭის სხვა ბუმბულებზე კარგადაა გამოხატული მოცვილისფრო და მურა განივზოლიანობა; სხეულის ქვემო მხარე მორუხო- ნაცარაა, მაგრამ მკერდზე შეიძლება იყოს მოქარცისფრო ლაქები. მუცლის უკანა ნანაწილი, კუდქვეშა და წვივის ბუმბულები მკვეთრი ქარცია. ზრდასრული დედალი ზურგის მხარეს ნაცარაა, განივი ზოლებით. მუცლის მხარეს – მოცვილოსფრო-ქარცი, მურა ფერის გასწვრივი ლაქებით; თვალებთან შავი ლაქებია. ნისკარტი მოყვითალოა, მაგრამ წვეროში მურა; ბრჭყალები მკრთალი მოთეთრო-რქისფერია. თვალების ირგვლივ რგოლი, ცვილანა და ფეხები მოწითალოა.

ზოგიერთი ავტორი გამოყოფს 2 ქვესახეობას. საქართველოში მოიპოვება დასავლური თვალშავი – F. v. vespertinus Linn., 1766.

[რედაქტირება] გავრცელება

ბუდობის არეალი მოიცავს ევროპისა და აზიის ველების, ტყე-ველებისა და ნაწილობრივ ტაიგის ზონებს. გავრცელების დასავლეთი საზღვარია: ბალტიისპირეთის რესპუბლიკები, ბელორუსია, რუმინეთი, უნგრეთი, იუგოსლავია და სამხრეთი ბულგარეთი; სამხრეთი საზღვარი გადის ჩრდილო კავკასიაზე, ყაზახეთის ჩრდილოეთ ნაწილში, ალტაიზე, მონგოლეთსა და ჩრდილოეთ ჩინეთში, აღმოსავლეთით ზღვისპირეთამდე. ზამთრობით მიფრინავს უპირატესად ტროპიკულსა და სამხრეთ აფრიკაში; აქა-იქ იზამთრებს აზიის სამხრეთ ნაწილშიც. საქართველოში მოიპოვება მიმოფრენის დროს, თუმცა აღმოსავლეთ საქართველოს ზოგ ადგილას შეიძლება ბუდობდეს კიდეც.

[რედაქტირება] ბიოტოპი

ღია, ვაკე ადგილები ველებსა და ტყე-ველებში, კულტურული ლანდშაფტი ბაღებითა და პარკებით, მდინარის სანაპირო ბუჩქნარები. უღრან ტყეში არ შედის. ბუდობის დროს მთებში მაღლა არ ადის, მაგრამ მიმოფრენის დროს შეიძლება შეგვხვდეს მაღალი მთების ველებზეც.

[რედაქტირება] გამრავლება

ბუდობს ხეზე, ჩვეულებრივად ყვავის, ჭილყვავის, კაჭკაჭის ან სხვა ფრინველის მიერ გაკეთებულ ბუდეში, ზოგჯერ – ფუღუროში ან ფლატეზე გამოთხრილ სოროში. ბუდობა ხშირად კოლონიურია. მაისის ბოლოს ან ივნისის დასაწყისში დებს 3-4 კვერცხს. კრუხად მორიგეობით ჯდება ორივე სქესის ფრინველი, მაგრამ ღამით და საინკუბაციო პერიოდის ბოლოს – მხოლოდ დედალი. საინკუბაციო პერიოდი 28 დღემდე გრძელდება.

[რედაქტირება] კვება

ძირითად საკვებს შეადგენენ მწერები – კალიები, კუტკალიები, ნემსიყლაპიები, ხერხიები, ფუნაგორიები, ხარაბუზები და მრავალი სხვა, რომელთაც იჭერს თათით ფრენის დროს და მიწაზეც. მრავლად ანადგურებს მავნე თაგვისებურ მღრღნელებს.

[რედაქტირება] მნიშვნელობა

მავნე მღრღნელებისა და მწერების განადგურებით შესამჩნევი სარგებლობა მოაქვს სახალხო მეურნეობისათვის.

[რედაქტირება] წყარო

• საქართველოს ფრინველების სარკვევი