ტყის ტოროლა

მიმდინარე ცვლილება 16:23, 13 მაისი 2025 მდგომარეობით

ტყის ტოროლა (ლათ. Lullula arborea Linnaeus, 1758) − ფრინველთა გვარი, ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგიდან. ამ გვარიდან საქართველოში მოიპოვება ერთი სახეობა − ტყის ტოროლა.

• კლასი − ფრინველები (AVES)
• რიგი − ბეღურასნაირნი (Passeriformes)
• ოჯახი − ტოროლასებრნი (Alaudidae)
• გვარი − ტყის ტოროლა (Lullula)

ტყის ტოროლა მინდვრის ტოროლაზე პატარაა, ფრთა 90–100 მმ-ია, კუდი – 50-55 მმ, ნისკარტი – 11-13 მმ, წონა – 20-30 გ. მამალი ოდნავ დიდია დედალზე. შეფერილობაში სქესთა შორის განსხვავება არაა. ზრდასრული ფრინველის ზურგის მხარე მოწაბლისფრო-ჟანგმიწისფერია, ფართო მურა-შავი ღერძულა ლაქებით. მურა-წენგოსფერი წელისა და კუდზედა ბუმბულებზე მუქი ღერძულა ლაქები არაა. თვალებს ზემოთ წარბების მსგავსი ღია ფერის ზოლები გასდევს. ფრთების დიდი მფარავები და მეორე რიგის მომქნევები მოშავო-მურაა, ფართო მოყვითალო არშიებით. მუქი მურა პირველი რიგის მომქნევებს ღია ფერის არშიები აქვთ. საჭის შუა ბუმბულები მოყვითალო-მურაა, ხოლო დანარჩენები მოშავო-მურა. ყურების მფარავები მოქარცისფრო-მურაა; ყელი, ჩიჩახვი და მკერდი მოყვითალოა, მოშავო ღერძულა ლაქებით. მუცელი მოთეთროა.

აღწერილია 2 ქვესახეობა. საქართველოში მოიპოვება სამხრული ტყის ტოროლა – L. a. pallida Sarudny, 1903.

[რედაქტირება] გავრცელება

სახეობის ბუდობის არეალი თითქმის მთელ ევროპას მოიცავს – ჩრდილოეთით მე-60 პარალელამდე; აღმოსავლეთით ვოლგამდე და კამამდე; შედის მცირე აზიაში, ირანში, დასავლეთ თურქმენეთში და კასპიის ზღვის ნაპირებთან; აფრიკაში მოიპოვება ალჟირში, მაროკოსა და ტუნისში. ჩრდილოეთის პოპულაციები გადამფრენია, ხოლო სამხრეთში ზოგან მობინადრეა. საქართველოში გვხვდება ყველგან, როგორც მობუდარი ფრინველი.

[რედაქტირება] ბიოტოპი

ტყისა და ველების ზონის ფრინველია, სადაც ირჩევს ტყის ნაპირებს, უპირატესად ფიჭვნარების ტყისპირებს, მანანიანებს, ნახანძრალებსა თუ სხვა ღია ადგილებს ხელოვნურ თუ ბუნებრივ ტყის მასივებში. უდაბნოებში მოიპოვება უტყეო ადგილებშიც.

[რედაქტირება] გამრავლება

ბუდეს იკეთებს მიწაზე, პატარა ორმოში, დაბუჩქებული ბალახების ძირში. წელიწადში 2-ჯერ მრავლდება: პირველად აპრილის შუა რიცხვებში, ხოლო მეორედ – ივნისში, დებს 3-5 კვერცხს. კრუხად ჯდება მხოლოდ დედალი, მამალი ამ დროს კვებავს დედალს, შემდეგ კი ეხმარება მას ბარტყების გამოკვებაშიც. საინკუბაციო პერიოდი 13-15 დღეს გრძელდება. ბარტყები ბუდეს ტოვებენ გამოჩეკიდან 11-13 დღის შემდეგ.

[რედაქტირება] კვება

ტყის ტოროლას საკვებს შეადგენენ სარეველა მცენარეთა თესლები და მავნე მწერები. განსაკუთრებით მრავალ მწერს ანადგურებს იგი ბარტყების გამოკვების პერიოდში.

[რედაქტირება] მნიშვნელობა

სარეველა მცენარეთა თესლებისა და მავნე მწერების განადგურებით დიდი სარგებლობა მოაქვს ადამიანისათვის. შესანიშნავი გალობის გამო ხშირად გალიებშიც ჰყავთ.

[რედაქტირება] წყარო

საქართველოს ფრინველების სარკვევი