საფონდო ბირჟა
| (ერთი მომხმარებლის ერთი შუალედური ვერსია არ არის ნაჩვენები.) | |||
| ხაზი 1: | ხაზი 1: | ||
| − | '''საფონდო ბირჟა''' - (stock exchange) - ფასიანი | + | '''საფონდო ბირჟა''' - (stock exchange) - [[ფასიანი ქაღალდები]]ს ორგანიზებული მეორეული [[ბაზარი (ეკონომიკა)|ბაზარი]], რომელიც ფუნქციონირებს დადგენილი წესების მიხედვით და კოტირების მექანიზმის მეშვეობით განსაზღვრავს [[ბირჟა]]ზე მიმოქცევადი ფასიანი ქაღალდების ძირითადი სახეობის - [[აქცია (ფასიანი ქაღალდი)|აქციებისა]] და [[ობლიგაცია|ობლიგაციების]] საბაზრო კურსს, [[ფასი|ფასს]]. საფონდო [[ბირჟა]] ავლენს ფასიან ქაღალდებზე [[მოთხოვნა|მოთხოვნისა]] და [[მიწოდება|მიწოდების]] დონეს და ახდენს მათ [[კონცენტრაცია (ეკონომიკა) |კონცენტრაციას]]. |
| − | საფონდო ბირჟაზე აქციებისა და ობლიგაციების კოტირებისათვის გაშვება ხდება [[ემიტენტი|ემიტენტისადმი]] კონკრეტული მოთხოვნის წაყენებით. ბირჟაზე ფასიანი ქაღალდების გამოტანა შეზღუდულია. მსოფლიოს უდიდეს ბირჟებზე (ნიუ-იორკის, ლონდონის, - ტოკიოს და ა.შ.) მიმოიქცევა მხოლოდ რამდენიმე უმსხვილესი | + | საფონდო ბირჟაზე აქციებისა და ობლიგაციების [[კოტირება|კოტირებისათვის]] გაშვება ხდება [[ემიტენტი|ემიტენტისადმი]] კონკრეტული მოთხოვნის წაყენებით. ბირჟაზე ფასიანი ქაღალდების გამოტანა შეზღუდულია. მსოფლიოს უდიდეს ბირჟებზე (ნიუ-იორკის, ლონდონის, - ტოკიოს და ა.შ.) მიმოიქცევა მხოლოდ რამდენიმე უმსხვილესი აქციონერული კომპანიის აქციები, რომლებიც საერთოდ მიმოქცევაში გაშვებული აქციების 75%-ზე მეტს შეადგენს. დანარჩენი კომპანიების ფინანსური [[აქტივი|აქტივები]] იყიდება სხვა საფონდო ბირჟებზე და მათს გარეთ. |
| − | აქციონერული კომპანიის აქციები, რომლებიც საერთოდ მიმოქცევაში გაშვებული აქციების 75%-ზე მეტს შეადგენს. დანარჩენი კომპანიების ფინანსური [[აქტივი|აქტივები]] იყიდება სხვა საფონდო ბირჟებზე და მათს გარეთ. | + | |
| − | კოტირებული აქციების საერთო თანხისა და დადებული გარიგებების მოცულობის მიხედვით, მსოფლიოში ყველაზე დიდი საფონდო ბირჟებია [[იაპონია|იაპონიის]], [[აშშ]]-ის, ინგლისისა და [[ტაივანი|ტაივანის]] ფასიანი ქაღალდების ბაზრები. მაგ., | + | კოტირებული აქციების საერთო თანხისა და დადებული გარიგებების მოცულობის მიხედვით, მსოფლიოში ყველაზე დიდი საფონდო ბირჟებია [[იაპონია|იაპონიის]], [[აშშ]]-ის, ინგლისისა და [[ტაივანი|ტაივანის]] ფასიანი ქაღალდების ბაზრები. მაგ., ნიუ-იორკის საფონდო ბირჟაზე დღეში 160 მლნ-ზე მეტი აქცია მიმოიქცევა. საფონდო ბირჟის ყველაზე გავრცელებული მოდელია ანგლო-ამერიკული კორპორაციული. |
| − | + | ||
| − | საფონდო ბირჟას [[აქციონერული საზოგადოება|აქციონერული საზოგადოების]] იურიდიული [[სტატუსი]] აქვს. იგი აერთიანებს თანაბარუფლებიან წევრებს, რომლებსაც ნაყიდი აქვთ | + | საფონდო ბირჟას [[აქციონერული საზოგადოება|აქციონერული საზოგადოების]] იურიდიული [[სტატუსი]] აქვს. იგი აერთიანებს თანაბარუფლებიან წევრებს, რომლებსაც ნაყიდი აქვთ „ადგილი” ბირჟაზე ოპერაციების წარმოებისათვის. მაგ., [[ნიუ-იორკის საფონდო ბირჟა]]ზე ერთი ადგილი 200 ათასი დოლარი ღირს. |
საფონდო ბირჟა თვითმმართველობითი ორგანიზაციაა. მისი უმაღლესი ორგანოა საბირჟო საბჭო. საფონდო ბირჟის შემოსავლები იქმნება შესასვლელი და საწევრო შენატანებისაგან, ჯარიმებისა და საბირჟო საკომისიოსაგან. ვაჭრობის მონაწილენი არიან [[ბროკერი|ბროკერები]], [[დილერი|დილერები]] და შესაბამისი სპეციალისტები. ზოგიერთ ბირჟაზე [[ვაჭრობა|ვაჭრობაში]] სხვა შუამავლებიც მონაწილეობენ, მაგ., [[მაკლერი|მაკლერები]]. როგორც წესი, ფასიანი ქაღალდები იყიდება "მსხვილ ლოტებად". ბროკერი ან საბროკერო [[ფირმა]] დავალებას გადასცემს თავის წარმომადგენელს საბირჟო დარბაზში, რომელიც გარიგებას დებს სხვა ბროკერთან. გარიგება რეგისტრირდება ელექტრონული სისტემით. თანხა აისახება საინფორმაციო ტაბლოზე. მხარეებს შორის [[ანგარიშსწორება]] ხდება დადგენილი დროის მიხედვით (მაგ., აშშ-ში- 5 სამუშაო დღის განმავლობაში). | საფონდო ბირჟა თვითმმართველობითი ორგანიზაციაა. მისი უმაღლესი ორგანოა საბირჟო საბჭო. საფონდო ბირჟის შემოსავლები იქმნება შესასვლელი და საწევრო შენატანებისაგან, ჯარიმებისა და საბირჟო საკომისიოსაგან. ვაჭრობის მონაწილენი არიან [[ბროკერი|ბროკერები]], [[დილერი|დილერები]] და შესაბამისი სპეციალისტები. ზოგიერთ ბირჟაზე [[ვაჭრობა|ვაჭრობაში]] სხვა შუამავლებიც მონაწილეობენ, მაგ., [[მაკლერი|მაკლერები]]. როგორც წესი, ფასიანი ქაღალდები იყიდება "მსხვილ ლოტებად". ბროკერი ან საბროკერო [[ფირმა]] დავალებას გადასცემს თავის წარმომადგენელს საბირჟო დარბაზში, რომელიც გარიგებას დებს სხვა ბროკერთან. გარიგება რეგისტრირდება ელექტრონული სისტემით. თანხა აისახება საინფორმაციო ტაბლოზე. მხარეებს შორის [[ანგარიშსწორება]] ხდება დადგენილი დროის მიხედვით (მაგ., აშშ-ში- 5 სამუშაო დღის განმავლობაში). | ||
| ხაზი 17: | ხაზი 15: | ||
==წყარო== | ==წყარო== | ||
[[თანამედროვე ეკონომიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი]] | [[თანამედროვე ეკონომიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი]] | ||
| − | |||
[[კატეგორია:ეკონომიკური ტერმინები]] | [[კატეგორია:ეკონომიკური ტერმინები]] | ||
| + | [[კატეგორია:ბირჟა]] | ||
მიმდინარე ცვლილება 16:17, 16 დეკემბერი 2022 მდგომარეობით
საფონდო ბირჟა - (stock exchange) - ფასიანი ქაღალდების ორგანიზებული მეორეული ბაზარი, რომელიც ფუნქციონირებს დადგენილი წესების მიხედვით და კოტირების მექანიზმის მეშვეობით განსაზღვრავს ბირჟაზე მიმოქცევადი ფასიანი ქაღალდების ძირითადი სახეობის - აქციებისა და ობლიგაციების საბაზრო კურსს, ფასს. საფონდო ბირჟა ავლენს ფასიან ქაღალდებზე მოთხოვნისა და მიწოდების დონეს და ახდენს მათ კონცენტრაციას.
საფონდო ბირჟაზე აქციებისა და ობლიგაციების კოტირებისათვის გაშვება ხდება ემიტენტისადმი კონკრეტული მოთხოვნის წაყენებით. ბირჟაზე ფასიანი ქაღალდების გამოტანა შეზღუდულია. მსოფლიოს უდიდეს ბირჟებზე (ნიუ-იორკის, ლონდონის, - ტოკიოს და ა.შ.) მიმოიქცევა მხოლოდ რამდენიმე უმსხვილესი აქციონერული კომპანიის აქციები, რომლებიც საერთოდ მიმოქცევაში გაშვებული აქციების 75%-ზე მეტს შეადგენს. დანარჩენი კომპანიების ფინანსური აქტივები იყიდება სხვა საფონდო ბირჟებზე და მათს გარეთ.
კოტირებული აქციების საერთო თანხისა და დადებული გარიგებების მოცულობის მიხედვით, მსოფლიოში ყველაზე დიდი საფონდო ბირჟებია იაპონიის, აშშ-ის, ინგლისისა და ტაივანის ფასიანი ქაღალდების ბაზრები. მაგ., ნიუ-იორკის საფონდო ბირჟაზე დღეში 160 მლნ-ზე მეტი აქცია მიმოიქცევა. საფონდო ბირჟის ყველაზე გავრცელებული მოდელია ანგლო-ამერიკული კორპორაციული.
საფონდო ბირჟას აქციონერული საზოგადოების იურიდიული სტატუსი აქვს. იგი აერთიანებს თანაბარუფლებიან წევრებს, რომლებსაც ნაყიდი აქვთ „ადგილი” ბირჟაზე ოპერაციების წარმოებისათვის. მაგ., ნიუ-იორკის საფონდო ბირჟაზე ერთი ადგილი 200 ათასი დოლარი ღირს.
საფონდო ბირჟა თვითმმართველობითი ორგანიზაციაა. მისი უმაღლესი ორგანოა საბირჟო საბჭო. საფონდო ბირჟის შემოსავლები იქმნება შესასვლელი და საწევრო შენატანებისაგან, ჯარიმებისა და საბირჟო საკომისიოსაგან. ვაჭრობის მონაწილენი არიან ბროკერები, დილერები და შესაბამისი სპეციალისტები. ზოგიერთ ბირჟაზე ვაჭრობაში სხვა შუამავლებიც მონაწილეობენ, მაგ., მაკლერები. როგორც წესი, ფასიანი ქაღალდები იყიდება "მსხვილ ლოტებად". ბროკერი ან საბროკერო ფირმა დავალებას გადასცემს თავის წარმომადგენელს საბირჟო დარბაზში, რომელიც გარიგებას დებს სხვა ბროკერთან. გარიგება რეგისტრირდება ელექტრონული სისტემით. თანხა აისახება საინფორმაციო ტაბლოზე. მხარეებს შორის ანგარიშსწორება ხდება დადგენილი დროის მიხედვით (მაგ., აშშ-ში- 5 სამუშაო დღის განმავლობაში).
ბირჟაზე ფასიანი ქაღალდების ფასი ყალიბდება ორმაგი აუქციონის ან განაცხადების რანჟირების მიხედვით შესასყიდი (ქვედა ზღვარი) და გასაყიდი (ზედა ზღვარი) ფასის ფარგლებში. ყოველი გარიგება ითვალისწინებს ახალ აუქციონს. საბირჟო ფასი დღეში რამდენიმეჯერ ფიქსირდება და ყოველდღიურად ქვეყნდება პრესაში. საფონდო ბირჟების მსოფლიო ფედერაცია და ბირჟების ევროპული თანამშრომლობის ფედერაცია საფონდო ბირჟების შესახებ ცნობების ყოველწლიურ კრებულს უშვებენ.
