ჰეროდორე ჰერაკლეელი
ჰეროდორე ჰერაკლეელი – ძველი ბერძენი ლოგოგრაფოსი. ძვ. წ. 400 წლის ახლოს უნდა დაბადებულიყო, ან ცოტა უფრო ადრე. არისტოტელე მას „მითოლოგოსს“ უწოდებს, რაც მისი ნაწარმოებების შინაარსსა და დამახასიათებელ მხარეზე მიუთითებს. ბიოგრაფია უცნობია, ხოლო მისი მოღვაწეობის დახასიათება მხოლოდ ნაწილობრივ ხერხდება შემორჩენილი ფრაგმენტების მიხედვით.
ანტიკური ტრადიცინაწარმოებისა (არისტოტელე, პოლიბიოსი, პლუტარქე და სხვ.) მიაწერს მას ორ პროზაულ თხზულებას: „ჰერაკლეს შესახებ“ და. „არგონავტების შესახებ“.
ამ ორი ნაწარმოებიდან პირველი უკეთ არის შემორჩენილი. რაც შეეხება მეორეს, მეცნიერთა ნაწილს ეჭვიც კი შეაქვს ასეთი ნაწარმოების არსებობაში, ფიქრობენ, რომ არგონავტების ლაშქრობის აღწერილობა „ჰერაკლეს შესახებ“ ნაშრომის ნაწილს წარმოადგენდა.
თქმულება ჰერაკლეზე ჰეროდორეს დროისათვის უკვე კარგად იყო ლიტერატურულად დამუშავებული არა მარტო პოეტურ ნაწარმოებებში, არამედ პროზაშიც. სახელდობრ, თქმულება ჰერაკლეზე ჰეკატე მილეტელის „დედამიწის აღწერაში“ და „გენეალოგიაში“ შევიდა. ამ უკანასკნელის გამოყენება ჰეროდორეს მიერ ეჭვს გარეშეა.
ჩვენს ხელთ არსებული ფრაგმენტები ცხადყოფენ, რომ ჰეროდორე ჰერაკლეელი თავისებურად უდგება მითოლოგიურ ტრადიციას. მიიჩნევს რა ჰერაკლესა და სხვა გმირებს ნამდვილ ისტორიულ პიროვნებებად, მითოგრაფი ცდილობს რეალური საფუძველი მოუძებნოს მათ ცხოვრებასა და საქმიანობას. ეს იწვევს მითების გარკვეულ რაციონალიზაციას, გმირებისათვის მეტი „ადამიანური თვისებების მინიჭებას, მათ მოქცევას რეალურ გეოგრაფიულ და საზოგადოებრივ გარემოცვაში და სხვ. ჰეროდორე მიზნად ისახავს თავისი გმირების, კერძოდ, ჰერაკლეს ცხოვრების ზუსტ დათარიღებას და ეკამათება სხვა მწერლებს იმაში, რომ ჰერაკლე ნამდვილად იყო თეზევსის თანამედროვე და არგონავტების ლაშქრობაშიც მიიღო მონაწილეობაო.
პრომეთეს მითმაც გარკვეული რაციონალიზაცია განიცადა ჰეროდორეს ნაწარმოებებში. იგი სკვითების მეფედ იქნა გამოცხადებული, ქვეშევრდომებმა იგი ცუდი მმართველობის გამო შებორკეს; ჰეროდორეს აზრით, სკვითებში არსებობდა მდინარე, რომელიც პრომეთეს ქვეშევრდომთა სარჩოს ანადგურებდა; ჰერაკლეს ამ მდინარისათვის კალაპოტი შეუცვლია და ამით გაუთავისუფლებია პრომეთე. ეს დაედო საფუძვლად თქმულებას არწივის შესახებ, რომელიც პრომეთეს ღვიძლს კორტნიდა.
მითური გმირებისათვის რეალური გეოგრაფიული გარემოს შესაქმნელად, ჰეროდორე დაწვრილებით აღწერს იმ მხარეებს, რომელშიც მისი აზრით, ეს გმირები მოქმედებენ. ეს ხოროგრაფიული ცნობები განსაკუთრებით საინტერესოა, რადგან მიუხედავად იმისა, რომ ეს აღწერილობა ხშირად ლეგენდარულ ცნობებს ემყარება, მასში მაინც არეკლილია ბერძენთა იმდროინდელი შეხედულება დედამიწაზე, მათი ცოდნა მსოფლიოს ცალკეული ქვეყნების შესახებ.
