ელ-ქაბი
ელ-ქაბი – (ეგვ. ნეხები), ბერძნული ეილეითი-ასპოლისი. ეგვიპტის ერთ-ერთი უძველესი ქალაქი, რომელიც მის გვერდით მდებარე ნეხენთან ერთად წინადინასტიური ზემო ეგვიპტის სამეფოს დედაქალაქად ითვლება.
ელქაბის მთავარი ქალღმერთი, სვავის იკონოგრაფიის მქონე ნეხბეტი წინადინასტიური ზემოეგვიპტური სამეფოს მფარველი და ზემო ეგვიპტის თეთრ გვირგვინში ინკორპორირებული ღვთაება იყო, რაც მის ეპითეტში – „ნეხენის თეთრშიც“ აირეკლა. ნეხბეტი ფარაონის დედად ითვლებოდა, ელ-ქაბის მთავარი ქურუმის წოდება კი „თეთრი გვირგვინის მსახური“ იყო. ქალაქში ეთაყვანებოდნენ ასევე ნიანგის სახის სობეკს.
XVIII დინასტიიდან ელქაბი III ზემოეგვიპტური ნომის დედაქალაქი გახდა. მოხსენიებულია პირამიდების ტექსტებში. ელქაბი და მისი შემოგარენი უმდიდრესი მასალაა არქეოლოგიური კვლევისათვის აქ არის ნატაძრალები, ნეკროპოლისები, კლდეში გამოკვეთილი სამარხები და კლდეზე მოთავსებული მრავალი ნახატი და წარწერა. შთამბეჭდავია ასევე დიდი აგურის კედელი, რომელიც დღემდე შემორჩა. ქალაქის მიდამოებში ნაპოვნი კაჟის იარაღები ადასტურებს ადამიანის აქტივობას ჯერ კიდევ ქვედა პალეოლითის დროს. კლდეებზე გამოკვეთილი გამოსახულებები ნაქადა I-II და წინადინასტიური პერიოდით თარიღდება. 1997-1999 წლებში ბელგიურმა ექსპედიციამ გათხარა ნაქადა III-ით დათარიღებული სასაფლაო, სადაც 100 სამარხია ნაპოვნი. I-II დინასტიები წარმოდგენილია აგურით ნაშენები მასტაბას ტიპის სამარხებით და გრანიტის ბლოკებით, რომლებიც ფარაონ ხასეხემუის (II დინასტია) ნაგებობისაგან შემორჩა. ძველი სამეფოს ისტორიის შესწავლისათვის შესანიშნავი მონაპოვარია მეზობელ კლდეებზე მოთავსებული, ძირითადად VI დინასტიით დათარიღებული დაახლოებით 600 წარწერა, რომლებიც ნეხბეტის ტაძრის ქურუმებს ეკუთვნის, მაგრამ ისტორიისათვის უმნიშვნელოვანეს მონაპოვრად ელქაბიდან ითვლება ვინმე იახმესის, ებანას ვაჟის ავტობიოგრაფია, რომელიც მან თავის კლდეში გამოკვეთილი სამარხის კედლებზე მოათავსა. ამ ფარაონ იახმეს I-თან დაახლოვებული სამხედროს ბიოგრაფია დღეისათვის წარმოადგენს ფაქტობრივად ერთადერთ მასალას, რომელიც ჰიკსოსების საბოლოო განდევნას ეხება. ამ პერიოდის ისტორიისათვის საინტერესოა მეორე დიდებულის, იახმეს პენ-ნეხბეტის ავტობიოგრაფია, რომელმაც იახმეს I-ის, ამონხეტეპ II-ის და სამი თოტმესის (I, II, III) დროს იცხოვრა. მისი ავტობიოგრაფია, შესაბამისად, მთელ ამ პერიოდს მოიცავს. ხელოვნების ისტორიისათვის უფრო საინტერესოა თოტმეს III-ის მოხელეების პახერის (ზემოთხსენებული იახმესის შვილიშვილის) და პენის ულამაზესი სამარხები. ქალაქის ორი უმნიშვნელოვანესი ტაძარი გვერდიგვერდ იყო აშენებული. მთავარი ტაძარი ნეხბეტისადმი იყო მიძღვნილი, მეორე – პტახის და სობეკისადმი. XVIII დინასტიის დროს ორივე მათგანს ჩაუტარდა რეკონსტრუქცია, მაგრამ დღეს მათგან მხოლოდ ფუნდამენტებია შემორჩენილი. თოტმეს III-ის ულამაზესი ტაძარი, რომელიც თითქმის ხელუხლებელი იყო ნაპოლეონის ექსპედიციის დროს, დაანგრიეს 1828 წელს. რადიო-კარბონული კვლევით დადგინდა, რომ საფორტიფიკაციო კედელი ნექტანებოს II-მ ააგო, შესაძლოა სპარსელების წინააღმდეგ გასამაგრებლად, მაგრამ მისი გარდაცვალების და ეგვიპტის ალექსანდრე დიდის მიერ დაპყრობის შემდეგ ელქაბი თანდათან გავერანდა. რომაულ პერიოდში აქ ააგეს პატარა ფორტი და შემდგომში იყო კოპტური სოფელი, მაგრამ არაბული დასახლება აქ არ განვითარდა.
